Umowa o dzieło to jeden z najczęstszych sposobów zarabiania bez etatu. Zawiera się ją na przykład za napisanie tekstu, zaprojektowanie logo, sesję zdjęciową czy mebel na zamówienie. Jest korzystna, bo zwykle nie płaci się od niej składek ZUS, ale ma też swoje pułapki. Poniżej wyjaśniamy, czym różni się od umowy zlecenia, jak się ją opodatkowuje i ile zostaje na rękę w 2026 roku. Opisujemy też, kto zgłasza ją do ZUS i na co uważać przed podpisaniem.
W skrócie
- Umowa o dzieło to umowa, w której zobowiązujesz się wykonać konkretny, oznaczony rezultat, a zamawiający zobowiązuje się za niego zapłacić.
- Jeśli zamawiającym jest firma inna niż Twój pracodawca, od wynagrodzenia nie płaci się składek ZUS ani składki zdrowotnej. Firma pobiera tylko zaliczkę na podatek: 12% od kwoty pomniejszonej o koszty, które wynoszą 20%, a przy przeniesieniu praw autorskich 50%.
- Z umowy na 3000 zł dostaniesz więc na rękę 2712 zł albo 2820 zł, a jeśli złożysz PIT-2 – całą kwotę.
- Zamawiający musi zgłosić umowę do ZUS na formularzu RUD w ciągu 7 dni od jej zawarcia.
Stan prawny na 6 listopada 2026 r.
Dzieło za 3000 zł, koszty 20%
3000 zł
≈ 2712 zł netto
bez PIT-2, zamawiający – firma
Dzieło za 3000 zł, koszty 50%
3000 zł
≈ 2820 zł netto
z przeniesieniem praw autorskich, bez PIT-2
Umowa do 200 zł
200 zł
≈ 176 zł netto
podatek ryczałtowy 12%
Co to jest umowa o dzieło?
Umowę o dzieło opisuje Kodeks cywilny. Przyjmujący zamówienie, czyli wykonawca, zobowiązuje się wykonać oznaczone dzieło, a zamawiający – zapłacić wynagrodzenie. Dziełem jest konkretny, sprawdzalny rezultat, który da się odebrać i ocenić: tekst, projekt graficzny, program, zdjęcia, mebel czy naprawiony samochód. Zamawiający płaci za efekt, a nie za czas, który poświęcisz na pracę.
Wynagrodzenie możesz ustalić kwotowo albo wskazać sposób jego obliczenia. Jeśli w umowie nie ma ani kwoty, ani zasad, należy Ci się zwykłe wynagrodzenie za dzieło tego rodzaju. Gdy strony nie umówią się inaczej, wynagrodzenie przysługuje w chwili oddania dzieła. Umowy o dzieło nie obejmuje minimalna stawka godzinowa, która chroni zleceniobiorców, więc wysokość zapłaty zależy wyłącznie od tego, co ustalisz z zamawiającym.
Czym umowa o dzieło różni się od umowy zlecenia?
W umowie zlecenia zobowiązujesz się do wykonywania określonych czynności, a do umów o świadczenie usług stosuje się przepisy o zleceniu. Zleceniobiorca odpowiada za staranne działanie, a nie za konkretny efekt. Dlatego zlecenie pasuje do pracy powtarzalnej, takiej jak obsługa klientów, sprzątanie czy praca na magazynie. Umowa o dzieło pasuje do zadań, które kończą się jednym, określonym wynikiem.
| Cecha | Umowa o dzieło | Umowa zlecenia |
|---|---|---|
| Za co płaci zamawiający | za konkretny rezultat (dzieło) | za wykonywanie czynności lub usług |
| Minimalna stawka | nie ma | 31,40 zł brutto za godzinę |
| Składki emerytalna i rentowa | nie | tak; nie płacą ich uczniowie i studenci do 26 lat |
| Składka zdrowotna | nie | tak, 9%; nie płacą jej uczniowie i studenci do 26 lat |
| Koszty uzyskania przychodu | 20%, przy prawach autorskich 50% | 20%, przy prawach autorskich 50% |
| Zwolnienie z PIT do 26 lat | przepis nie wymienia dzieła | tak, do 85 528 zł rocznie |
| Obowiązek wobec ZUS | zamawiający składa informację RUD | zgłoszenie do ubezpieczeń, gdy powstają składki |
Z tabeli wynika, że dla osoby po 26. roku życia umowa o dzieło jest zwykle korzystniejsza finansowo, bo nie ma od niej składek. Dla studenta do 26 lat często jest odwrotnie, ponieważ zlecenie nie podlega u niego ani składkom, ani podatkowi do limitu.
Jaki podatek płaci się od umowy o dzieło?
Gdy dzieło zamawia firma, czyli przedsiębiorca, spółka albo inna instytucja, przychód zalicza się do działalności wykonywanej osobiście. Firma działa wtedy jako płatnik: sama oblicza zaliczkę na podatek, potrąca ją z wynagrodzenia i przekazuje do urzędu skarbowego. Zaliczka wynosi 12% kwoty z umowy pomniejszonej o koszty uzyskania przychodu.
Koszty 20% i 50%
Koszty uzyskania przychodu to część wynagrodzenia, od której nie płacisz podatku, bo przepisy zakładają, że wydałeś ją na wykonanie pracy. Standardowo wynoszą one 20% kwoty z umowy. Jeśli w ramach dzieła tworzysz utwór i przenosisz na zamawiającego prawa autorskie albo udzielasz licencji, koszty wynoszą 50%. Dotyczy to jednak tylko twórczości wymienionej w ustawie, między innymi architektury, literatury, sztuk plastycznych, wzornictwa, muzyki, fotografii, programów komputerowych, dziennikarstwa i tłumaczeń. Łączne koszty 50% w jednym roku nie mogą przekroczyć 120 000 zł.
Umowa do 200 zł
Jeśli kwota w umowie nie przekracza 200 zł, a nie jesteś pracownikiem zamawiającej firmy, płatnik pobiera podatek ryczałtowy. Wynosi on 12% całej kwoty, bez odliczania kosztów. Z umowy na 200 zł firma potrąci więc 24 zł, a Ty dostaniesz 176 zł.
PIT-2, czyli niższa zaliczka
Jeśli złożysz zamawiającemu oświadczenie PIT-2, płatnik obniży zaliczkę o 300 zł miesięcznie. To jedna dwunasta rocznej kwoty zmniejszającej podatek, która wynosi 3600 zł. Przepisy pozwalają na to także przy umowie o dzieło, ponieważ art. 31b ust. 1 ustawy o PIT obejmuje zaliczki pobierane na podstawie art. 41 ust. 1. Oświadczenie możesz złożyć najwyżej trzem płatnikom, ale łączne pomniejszenie we wszystkich miejscach nie może w danym miesiącu przekroczyć 300 zł. Jeśli złożysz je u kilku płatników i przekroczysz ten limit, zaliczki będą za niskie i różnicę dopłacisz w zeznaniu rocznym.
Dwie sytuacje wyglądają inaczej. Ulga dla młodych, która zwalnia z podatku przychody do 26. roku życia, wymienia w przepisie umowę zlecenia, a umowy o dzieło nie. Gdy zaś dzieło zamawia osoba prywatna, nie ma płatnika, więc nikt nie pobiera zaliczki i przychód rozliczasz sam w zeznaniu rocznym.
Czy od umowy o dzieło płaci się ZUS?
Co do zasady nie. Ustawa nie wymienia umowy o dzieło wśród umów, z których powstaje obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Dlatego nie płaci się od niej składek społecznych ani składki zdrowotnej. Cała kwota z umowy, pomniejszona tylko o zaliczkę na podatek, trafia do Ciebie.
Wyjątek dotyczy umowy z własnym pracodawcą. Jeśli zawierasz umowę o dzieło z firmą, w której masz etat, dla ZUS jesteś pracownikiem. Tak samo jest, gdy w ramach dzieła pracujesz na rzecz swojego pracodawcy. Od wynagrodzenia za dzieło trzeba wtedy zapłacić składki tak jak od pensji.
Ile na rękę z umowy o dzieło w 2026 roku?
Ponieważ od dzieła nie ma składek, kwota na rękę zależy tylko od kosztów uzyskania przychodu i od tego, czy złożyłeś PIT-2. Policzyliśmy trzy przykładowe kwoty dla umowy z firmą, która nie jest Twoim pracodawcą:
| Kwota z umowy | Koszty | Zaliczka bez PIT-2 | Na rękę bez PIT-2 | Na rękę z PIT-2 |
|---|---|---|---|---|
| 1000 zł | 20% | 96 zł | 904 zł | 1000 zł |
| 50% | 60 zł | 940 zł | 1000 zł | |
| 3000 zł | 20% | 288 zł | 2712 zł | 3000 zł |
| 50% | 180 zł | 2820 zł | 3000 zł | |
| 5000 zł | 20% | 480 zł | 4520 zł | 4820 zł |
| 50% | 300 zł | 4700 zł | 5000 zł |
Przy koszcie 20% na rękę zostaje około 90% kwoty z umowy, a przy koszcie 50% – 94%. PIT-2 przy niewielkich kwotach sprawia, że zaliczka w ogóle nie jest pobierana. Swoją kwotę policzysz w kalkulatorze umowy o dzieło.
Jak rozliczyć umowę o dzieło w zeznaniu rocznym?
Zaliczka pobrana przez zamawiającego nie jest ostatecznym podatkiem. Po zakończeniu roku płatnik przekazuje Ci informację o dochodach, a Ty wpisujesz je do zeznania rocznego razem z innymi dochodami, na przykład z etatu. Dopiero tam podatek liczy się według skali: 12% od dochodu do 120 000 zł, pomniejszone o kwotę zmniejszającą podatek 3600 zł.
Jeśli umowa o dzieło była Twoim jedynym dochodem w roku, a kwota była niewielka, zaliczka najczęściej wróci do Ciebie jako zwrot podatku. Przykład: dzieło za 5000 zł z kosztami 20% daje 4000 zł dochodu. Podatek według skali wynosi od niego 480 zł, ale po odjęciu kwoty zmniejszającej spada do zera. Zaliczkę 480 zł pobraną bez PIT-2 odzyskasz więc w całości. Jak wypełnić zeznanie, wyjaśniamy w tekście o PIT-37.
Jak zgłosić umowę o dzieło do ZUS (RUD)?
Od umów zawartych od 1 stycznia 2021 roku zamawiający musi informować ZUS o każdej umowie o dzieło. Obowiązek ten ciąży na zamawiającym, czyli na firmie albo osobie fizycznej, która zleca dzieło, a nie na wykonawcy. Informację składa się na formularzu RUD w ciągu 7 dni od zawarcia umowy, najprościej przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS. Zgłoszenie RUD ma charakter informacyjny i nie oznacza, że od umowy trzeba płacić składki.
Formularza RUD nie składa się, gdy umowę zawiera pracodawca z własnym pracownikiem albo gdy w ramach dzieła wykonujesz pracę na rzecz swojego pracodawcy. W takiej sytuacji umowa podlega składkom tak jak etat, więc zamawiający zgłasza ją do ubezpieczeń na ogólnych zasadach.
Na co uważać przy umowie o dzieło?
Umowa o dzieło daje więcej pieniędzy na rękę, ale przenosi na Ciebie ryzyko za wynik pracy. Zanim ją podpiszesz, sprawdź kilka rzeczy:
- Opisz dzieło konkretnie. Umowa powinna wskazywać, jaki rezultat masz oddać, na przykład „projekt logo w trzech wersjach kolorystycznych”, a nie „obsługę graficzną firmy”.
- Ustal termin i sposób odbioru. Zamawiający ma obowiązek odebrać dzieło wykonane zgodnie z umową, a wynagrodzenie należy się zwykle w chwili oddania.
- Zapisz wynagrodzenie. Przy wynagrodzeniu ryczałtowym nie możesz żądać więcej, nawet jeśli praca okaże się większa, niż zakładałeś.
- Przenieś prawa autorskie na piśmie. Koszty 50% przysługują tylko wtedy, gdy umowa dotyczy utworu i korzystania z praw autorskich albo ich przeniesienia.
- Licz się z poprawkami. Za wady dzieła odpowiadasz jak sprzedawca z tytułu rękojmi, a zamawiający może zażądać poprawienia wadliwie wykonanej pracy.
- Pamiętaj o prawie do odstąpienia. Zamawiający może odstąpić od umowy przed ukończeniem dzieła, ale musi wtedy zapłacić umówione wynagrodzenie, pomniejszone o to, co zaoszczędziłeś.
- Nie zwlekaj z roszczeniami. Roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się po dwóch latach od oddania dzieła.
- Sprawdź swoje ubezpieczenie zdrowotne. Jeśli dzieło jest jedynym źródłem dochodu, sama umowa nie zapewni Ci dostępu do publicznej opieki zdrowotnej.
Umowa o dzieło sprawdza się jako dodatkowy zarobek, na przykład przed świętami. Inne legalne sposoby na dodatkowe pieniądze, w tym zlecenie i sprzedaż rzeczy, opisujemy w poradniku o tym, jak dorobić przed świętami.
Czy od umowy o dzieło płaci się składkę zdrowotną?
Nie, jeśli zawierasz umowę z firmą, która nie jest Twoim pracodawcą. Od umowy o dzieło nie płaci się ani składek społecznych, ani składki zdrowotnej. Wyjątkiem jest dzieło dla własnego pracodawcy – wtedy składki płaci się tak jak od pensji.
Czy student płaci podatek od umowy o dzieło?
Tak. Zwolnienie z podatku dla osób do 26 lat obejmuje w przepisie umowę zlecenia, a umowy o dzieło nie wymienia. Student płaci więc od dzieła zaliczkę 12% po odliczeniu kosztów, ale przy niewielkich dochodach w roku odzyska ją zwykle w zeznaniu rocznym.
Czy umowa o dzieło wlicza się do emerytury?
Nie. Od umowy o dzieło zawartej z firmą, która nie jest Twoim pracodawcą, nie płaci się składki emerytalnej, więc ten okres nie zwiększa Twojej przyszłej emerytury.
Kto zgłasza umowę o dzieło do ZUS?
Zamawiający, czyli firma albo osoba, która zleca dzieło. Ma na to 7 dni od zawarcia umowy i robi to na formularzu RUD. Wykonawca niczego nie zgłasza.
Czy można złożyć PIT-2 przy umowie o dzieło?
Tak. Przepisy pozwalają płatnikowi obniżyć zaliczkę od umowy o dzieło o 300 zł miesięcznie, jeśli złożysz oświadczenie PIT-2. Możesz je złożyć najwyżej trzem płatnikom, ale łączne pomniejszenie w jednym miesiącu nie może przekroczyć 300 zł. Przy większej liczbie oświadczeń zaliczki będą za niskie i różnicę dopłacisz w zeznaniu rocznym.
Źródła
- Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795 (art. 65, 627–646, 734, 750)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592 (art. 13 pkt 8, art. 21 ust. 1 pkt 148, art. 22 ust. 9, 9a i 9b, art. 27, art. 30 ust. 1 pkt 5a, art. 31b, art. 41)
- Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 199 (art. 6, art. 8 ust. 2a, art. 36 ust. 17, art. 83)
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1461 (art. 66)
- Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1773 (art. 8a) i rozporządzenie Dz.U. 2025 poz. 1242 (stawka 31,40 zł)
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – obowiązek zgłaszania do ZUS umów o dzieło zawieranych od 1 stycznia 2021 r.
Jak liczyliśmy: kwoty na rękę to nasze wyliczenia dla umowy o dzieło z firmą, która nie jest pracodawcą wykonawcy. Zaliczka to 12% kwoty z umowy pomniejszonej o koszty 20% albo 50%; podstawę i zaliczkę zaokrąglamy do pełnych złotych. Wariant z PIT-2 obniża zaliczkę o 300 zł, ale nie poniżej zera. Dane dla umowy zlecenia dotyczą osoby po 26. roku życia, bez innego tytułu do ubezpieczeń i bez dobrowolnej składki chorobowej. Przepisy sprawdziliśmy 6 listopada 2026 roku. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady podatkowej w Twojej sprawie.


