Wariant: Odsetki ustawowe za opóźnienie
| Od dnia | Do dnia (włącznie) | Dni | Stopa NBP (podstawa) | Stopa odsetek | Odsetki |
|---|---|---|---|---|---|
| 22.08.2026 | 19.11.2026 | 90 | 3,75% | 9,25% | 228,08 zł |
Odsetki od zaległości podatkowych liczymy od podstawowej stopy kredytu lombardowego NBP (200% tej stopy plus 2 punkty procentowe, nie mniej niż 8%). Mogą być naliczone w stawce obniżonej, czyli 50% stawki podstawowej, albo podwyższonej, czyli 150% stawki podstawowej (dotyczy VAT i akcyzy). Kalkulator pokazuje stawkę podstawową i nie stosuje obu wariantów.
W transakcjach handlowych obowiązuje zasada półroczna: do odsetek za okres od 1 stycznia do 30 czerwca stosuje się stopę referencyjną z 1 stycznia, a za okres od 1 lipca do 31 grudnia stopę z 1 lipca. Stawka to stopa referencyjna plus 10 punktów procentowych, a plus 8 punktów procentowych, gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy.
Odsetki ustawowe to odsetki, których wysokość wyznacza ustawa, a nie umowa. Należą się na przykład wtedy, gdy ktoś spóźnia się z zapłatą faktury, a w umowie nie ustalono stawki. Kalkulator liczy odsetki od kwoty, którą ktoś miał zapłacić w określonym dniu, za wskazany okres. Obsługuje cztery rodzaje odsetek: ustawowe za opóźnienie, ustawowe kapitałowe, w transakcjach handlowych (także wariant dla publicznego podmiotu leczniczego) i od zaległości podatkowych.
Jak działa kalkulator odsetek ustawowych?
Wpisujesz kwotę należności, termin płatności i datę zapłaty, a następnie wybierasz rodzaj odsetek. Termin płatności to dzień wymagalności, czyli ostatni dzień, w którym dłużnik mógł zapłacić bez opóźnienia. Odsetki naliczasz za każdy kolejny dzień po tym terminie, aż do dnia zapłaty włącznie. Kalkulator pokazuje liczbę dni, kwotę odsetek, sumę do zapłaty i tabelę okresów.
Wysokość odsetek zależy od stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego, które ustala Rada Polityki Pieniężnej. Odsetki ustawowe i w transakcjach handlowych opierają się na stopie referencyjnej, a odsetki od zaległości podatkowych na podstawowej stopie kredytu lombardowego. Kalkulator pobiera obecne stopy automatycznie. Dla wcześniejszych dni korzysta z tablicy historycznych stóp z archiwum NBP, a gdy stopa zmieniła się w trakcie Twojego okresu, dzieli go na części i liczy każdą osobno. W transakcjach handlowych obowiązuje zasada półroczna, opisana niżej.
Cztery rodzaje odsetek i ich wzory
- Odsetki ustawowe za opóźnienie: stopa referencyjna NBP plus 5,5 punktu procentowego. Dotyczą zaległych płatności, gdy strony nie ustaliły innej stawki.
- Odsetki ustawowe kapitałowe: stopa referencyjna plus 3,5 punktu procentowego. Naliczają się od pożyczki lub innego świadczenia pieniężnego, gdy umowa przewiduje odsetki, ale nie podaje ich wysokości.
- Odsetki w transakcjach handlowych: stopa referencyjna plus 10 punktów procentowych (art. 4 pkt 3 lit. b ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Dotyczą opóźnionych płatności między przedsiębiorcami oraz między przedsiębiorcą a podmiotem publicznym. Gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym, stawka jest niższa: stopa referencyjna plus 8 punktów procentowych (lit. a). Stopę referencyjną stosuje się według stanu z 1 stycznia dla odsetek za okres od 1 stycznia do 30 czerwca i według stanu z 1 lipca dla okresu od 1 lipca do 31 grudnia (art. 11b), więc zmiana stopy w trakcie półrocza nie zmienia stawki do końca półrocza.
- Odsetki od zaległości podatkowych: 200% podstawowej stopy kredytu lombardowego NBP plus 2 punkty procentowe, ale nie mniej niż 8% w skali roku (art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej). Podstawą jest stopa lombardowa, a nie referencyjna. Ordynacja podatkowa przewiduje też stawkę obniżoną, czyli 50% stawki podstawowej (art. 56a), i podwyższoną, czyli 150% (art. 56b, dotyczy zaległości w VAT i akcyzie). Kalkulator pokazuje stawkę podstawową i nie stosuje obu wariantów.
Odsetki za okres obliczasz ze wzoru: kwota × stopa roczna × liczba dni ÷ 365. Punkt procentowy to różnica między dwiema stopami wyrażonymi w procentach, na przykład między 4% a 9,5%. Wynik zaokrąglamy do groszy.
Przykład liczbowy
Przykład dotyczy kwoty 10 000 zł, zapłaconej 90 dni po terminie. Stopa referencyjna 4% i stopa lombardowa 4,5% to założenia na potrzeby przykładu (stopa lombardowa jest o 0,5 punktu procentowego wyższa od referencyjnej). Aktualne stopy podaje NBP, a kalkulator pobiera je sam.
| Rodzaj odsetek | Wzór stopy | Stopa roczna | Odsetki | Razem do zapłaty |
|---|---|---|---|---|
| Ustawowe za opóźnienie | referencyjna + 5,5 pkt | 9,50% | 234,25 zł | 10 234,25 zł |
| Ustawowe kapitałowe | referencyjna + 3,5 pkt | 7,50% | 184,93 zł | 10 184,93 zł |
| W transakcjach handlowych | referencyjna + 10 pkt | 14,00% | 345,21 zł | 10 345,21 zł |
| W transakcjach handlowych, dłużnik: publiczny podmiot leczniczy | referencyjna + 8 pkt | 12,00% | 295,89 zł | 10 295,89 zł |
| Od zaległości podatkowych | 200% lombardowej + 2 pkt, min. 8% | 11,00% | 271,23 zł | 10 271,23 zł |
Gdy stopa referencyjna zmienia się w trakcie opóźnienia, kalkulator dzieli okres na części. Załóżmy, że od 20 lutego do 10 marca stopa spadła z 5% do 4% w dniu 1 marca (założenie przykładu). Dla odsetek ustawowych za opóźnienie od 10 000 zł otrzymasz wtedy 8 dni po 10,5% (23,01 zł) i 10 dni po 9,5% (26,03 zł), czyli razem 49,04 zł.
Na co zwrócić uwagę?
Kalkulator nie nalicza odsetek od odsetek i nie uwzględnia częściowych spłat. W transakcjach handlowych kalkulator stosuje zasadę półroczną z art. 11b ustawy: stopa z 1 stycznia obowiązuje do 30 czerwca, a stopa z 1 lipca do 31 grudnia, niezależnie od zmian w trakcie półrocza. Wynik jest przybliżony, jeśli okres obejmuje daty sprzed początku tablicy historycznych stóp (wrzesień 2022 r.). Przed wysłaniem wezwania do zapłaty sprawdź stopy na stronie NBP.
Gdy pożyczasz pieniądze na procent, zobacz też kalkulator kredytu gotówkowego z RRSO.
Od kiedy naliczane są odsetki za opóźnienie?
Od dnia następnego po terminie płatności. Odsetki naliczasz za każdy dzień opóźnienia aż do dnia zapłaty włącznie.
Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie?
To stopa referencyjna NBP powiększona o 5,5 punktu procentowego. Stopa referencyjna zmienia się, dlatego kalkulator pobiera jej aktualną wartość i pokazuje ją w tabeli okresów.
Czym różnią się odsetki kapitałowe od odsetek za opóźnienie?
Odsetki kapitałowe są wynagrodzeniem za korzystanie z cudzych pieniędzy, na przykład z pożyczki. Odsetki za opóźnienie są sankcją za to, że ktoś zapłacił po terminie.
Ile wynoszą odsetki w transakcjach handlowych?
Stopa referencyjna NBP plus 10 punktów procentowych, a gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy, plus 8 punktów procentowych. Stopę referencyjną bierze się z 1 stycznia dla odsetek za okres od 1 stycznia do 30 czerwca i z 1 lipca dla okresu od 1 lipca do 31 grudnia.
Czy odsetki w transakcjach handlowych dotyczą osób prywatnych?
Nie. Dotyczą płatności, w których dłużnikiem lub wierzycielem jest przedsiębiorca albo podmiot publiczny. Płatności między osobami prywatnymi rozlicza się odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Jak naliczane są odsetki od zaległości podatkowych?
Według stawki równej 200% podstawowej stopy kredytu lombardowego NBP plus 2 punkty procentowe, ale nie mniej niż 8% w skali roku (stopa lombardowa, nie referencyjna). W określonych przypadkach stosuje się stawkę obniżoną, czyli 50% stawki podstawowej, albo podwyższoną, czyli 150% (dotyczy VAT i akcyzy).
Źródła i podstawa prawna
- Kodeks cywilny, art. 359 § 2 (odsetki ustawowe kapitałowe) i art. 481 § 2 (odsetki ustawowe za opóźnienie): isap.sejm.gov.pl.
- Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 4 pkt 3 i art. 11b (odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, stopa półroczna): isap.sejm.gov.pl.
- Ordynacja podatkowa, art. 53 oraz art. 56 § 1, art. 56a i art. 56b (odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych): isap.sejm.gov.pl.
- Aktualne i historyczne stopy referencyjna i lombardowa (archiwum: static.nbp.pl/dane/stopy/stopy_procentowe_archiwum.xml): nbp.pl; informacje podatkowe: podatki.gov.pl.
Jak liczyliśmy: kwota × stopa roczna × liczba dni ÷ 365, osobno dla każdego okresu stałej stopy. Wynik jest orientacyjny i nie zastępuje porady prawnej.